પ્રધાનમંત્રી કૌશલ વિકાસ યોજના (PMKVY) એ ભારત સરકારની એક મહત્વપૂર્ણ યોજના છે જે યુવાનોને કૌશલ વિકાસ દ્વારા રોજગારી અને આજીવિકા મેળવવામાં મદદ કરે છે. આ બ્લોગ પોસ્ટમાં અમે PMKVY વિશે વિગતવાર માહિતી આપીશું, જેમાં તેના ઉદ્દેશ્યો, ઘટકો, પાત્રતા, લાભો અને અરજી કરવાની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પ્રક્રિયા સમાવિષ્ટ છે. જો તમે કૌશલ વિકાસ યોજના વિશે જાણવા માંગતા હોવ અથવા તેમાં જોડાવા માંગતા હોવ, તો આ પોસ્ટ તમારા માટે ઉપયોગી છે. આ યોજના 2022-2026 સુધી અમલમાં છે અને તેમાં નવી ઉંમરના કૌશલ જેવા કે AI, ML, ડ્રોન અને ગ્રીન ઇકોનોમી પર ફોકસ છે.
PMKVY શું છે?
પ્રધાનમંત્રી કૌશલ વિકાસ યોજના એ સ્કિલ ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ હેઠળની ચોથી તબક્કાની યોજના છે, જે કૌશલ વિકાસ અને ઉદ્યમશીલતા મંત્રાલય (MSDE) દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવી છે. આ યોજના પહેલાના તબક્કાઓની સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વધુ લવચીક, ઝડપી અને પ્રક્રિયા-સરળ બનાવવામાં આવી છે. અત્યાર સુધીમાં ત્રણ તબક્કાઓમાં 1.37 કરોડથી વધુ યુવાનોને તાલીમ આપવામાં આવી છે. આ યોજના યુવાનોને માર્કેટ-ઓરિએન્ટેડ અને ડિમાન્ડ-ડ્રિવન તાલીમ આપીને રોજગારી મેળવવામાં મદદ કરે છે.
PMKVY ના ઉદ્દેશ્યો
આ યોજનાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:
- યુવાનોને તેમની ક્ષમતા અને આકાંક્ષાઓ અનુસાર કૌશલ પ્રદાન કરવું.
- માર્કેટ-આધારિત તાલીમ દ્વારા રોજગારી વધારવી.
- ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલાઇઝેશન દ્વારા પ્રક્રિયાઓ સરળ બનાવવી.
- અલ્પવિકસિત વિસ્તારોમાં પહોંચ વધારવી અને SC, ST, મહિલાઓ અને વંચિત વર્ગો માટે સમાવેશીતા સુનિશ્ચિત કરવી.
- ઉપસ્કિલિંગ અને રિસ્કિલિંગ દ્વારા જીવનભરનું કૌશલ વિકાસ.
- ઉદ્યોગ-સંબંધિત અભ્યાસક્રમ અને માન્યતા પ્રદાન કરવી.
- નવા ઉંમરના કૌશલ જેમ કે ઇન્ડસ્ટ્રી 4.0, AI/ML, AR/VR અને ક્લાઇમેટ ચેન્જ પર ફોકસ.
PMKVYના ઘટકો યોજના ત્રણ મુખ્ય ઘટકોમાં વહેંચાયેલી છે:
- શોર્ટ ટર્મ ટ્રેઇનિંગ (STT): NSQF-સંરેખિત કોર્સ (300-600 કલાક), જેમાં ઓન-ધ-જોબ ટ્રેઇનિંગ (OJT) ફરજિયાત છે. આ તાજા કૌશલ, રિસ્કિલિંગ અને અપસ્કિલિંગ માટે છે.
- રેકગ્નિશન ઓફ પ્રાયર લર્નિંગ (RPL): પહેલાના અનુભવને માન્યતા આપીને અસેસમેન્ટ અને અપસ્કિલિંગ (ન્યૂનતમ 30 કલાક). આ પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટિંગ એજન્સી (PIA) દ્વારા અમલમાં મુકાય છે.
- સ્પેશિયલ પ્રોજેક્ટ્સ: વંચિત જૂથો, અલ્પવિકસિત વિસ્તારો અને ભવિષ્યના કૌશલ માટે પ્રોજેક્ટ-આધારિત પહેલો.
પાત્રતા માપદંડ
- STT માટે: 15-45 વર્ષના ભારતીય નાગરિકો, જે શિક્ષણમાંથી બહાર છે, ડ્રોપઆઉટ અથવા બેરોજગાર છે.
- RPL માટે: 18-59 વર્ષના વ્યક્તિઓ જેમની પાસે પહેલાનો અનુભવ છે.
- આધાર કાર્ડ ફરજિયાત (જમ્મુ-કાશ્મીર અને ઉત્તર-પૂર્વમાં અપવાદ).
- SID પર ડુપ્લિકેટ તપાસ કરીને સમાન જોબ રોલમાં ફરી એનરોલમેન્ટ અટકાવવું. msde.gov.in
PMKVYના લાભો
- મફત તાલીમ, ઇન્ડક્શન કિટ (ટી-શર્ટ, બેગ), હેન્ડબુક અને અકસ્માત વીમો.
- વિશેષ જૂથો (મહિલાઓ, PwD, અલ્પવિકસિત વિસ્તારો) માટે બોર્ડિંગ, લોજિંગ અને કન્વેયન્સ સપોર્ટ.
- ડિજિટલ સર્ટિફિકેટ (Digi-Locker દ્વારા), જે રોજગારી અને ઉદ્યમશીલતા માટે ઉપયોગી.
- પોસ્ટ-સર્ટિફિકેશન ટ્રેકિંગ અને જોબ લિંકેજ.
- OJT દ્વારા વાસ્તવિક અનુભવ અને ઉદ્યોગ કનેક્શન.
PMKVY માં અરજી કરવાની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પ્રક્રિયા
અરજી પ્રક્રિયા સ્કિલ ઇન્ડિયા ડિજિટલ (SID) પ્લેટફોર્મ પર થાય છે. અહીં સ્ટેપ બાય સ્ટેપ માર્ગદર્શન છે:
- જાગૃતિ અને રજિસ્ટ્રેશન: મીડિયા કેમ્પેઇન અથવા ફિલ્ડ વર્કર્સ દ્વારા યોજના વિશે જાણો. SID વેબસાઇટ અથવા મોબાઇલ એપ પર રજિસ્ટર કરો. મોબાઇલ OTP દ્વારા e-KYC કરો અને પ્રોફાઇલ વેરિફાય કરો.
- પ્રોફાઇલિંગ: e-Shram અથવા NCS જેવા પોર્ટલમાંથી વિગતો ભરો. તમારી માહિતી અપડેટ કરો.
- કાઉન્સિલિંગ: SID પર ઓનલાઇન કાઉન્સિલિંગ કરો. કોર્સ અને સેન્ટર પસંદ કરો (રેટિંગ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આધારે). સિસ્ટમ આપમેળે નજીકનું સેન્ટર સૂચવે છે.
- પોસ્ટ-એનરોલમેન્ટ ઇન્ટિમેશન: કોર્સ આઉટલાઇન, ટ્રેઇનર વિગતો, કન્વેયન્સ વગેરે વિશે માહિતી મેળવો.
- પ્રી-ટ્રેઇનિંગ તૈયારી: બેચમાં 100% એનરોલમેન્ટ (10-30 વિદ્યાર્થીઓ), હેન્ડબુક, લેબ, સર્ટિફાઇડ ટ્રેઇનર અને OJT ટાઇ-અપ સુનિશ્ચિત કરો.
- તાલીમ શરૂઆત: ફિઝિકલ, બ્લેન્ડેડ અથવા ઓનલાઇન મોડમાં તાલીમ શરૂ કરો (મુખ્યત્વે ફિઝિકલ).
- એટેન્ડન્સ: રોજનું AEBAS (બાયોમેટ્રિક) એટેન્ડન્સ (>70% જરૂરી). હાર્ડ કોપી રજિસ્ટર પણ રાખો.
- OJT (જો લાગુ પડે): TP દ્વારા ગોઠવો, SID પર અપલોડ કરો, મોનિટરિંગ કરો.
- અસેસમેન્ટ: ABs/AAs દ્વારા અસેસમેન્ટ, ગ્રેડિંગ (A, B, C) અને એક ફ્રી રી-અસેસમેન્ટ.
- સર્ટિફિકેશન: ડિજિટલ QR-કોડેડ સર્ટિફિકેટ Digi-Lockerમાં મેળવો, પ્રિન્ટેડ કોપી TPથી મેળવો.
- કન્વોકેશન: તાલીમ પછીની સમારોહમાં સર્ટિફિકેટ વિતરણ.
- પોસ્ટ-સર્ટિફિકેશન: 1 વર્ષ સુધી ટ્રેકિંગ, જોબ/એપ્રેન્ટિસશિપ/લોન લિંકેજ.
RPL માટે વધારાના સ્ટેપ્સ: પ્રી-સ્ક્રીનિંગ, ડોક્યુમેન્ટેશન અને ન્યૂનતમ 30 કલાક તાલીમ.
નિષ્કર્ષ
પ્રધાનમંત્રી કૌશલ વિકાસ યોજના 4.0 યુવાનોને કૌશલપ્રદ અને સ્વરોજગારી તરફ લઈ જવા માટે એક ઉત્તમ તક છે. જો તમે પાત્ર છો, તો તરત જ SID પર રજિસ્ટર કરો અને તમારું કરિયર બનાવો. વધુ માહિતી માટે અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરો. આ યોજના ભારતને કૌશલની રાજધાની બનાવવાના વિઝનને આગળ વધારે છે.